OKUPACJA. LATA 1939–1943

20 MAJA – CZWARTEK  –  OKUPACJA. LATA 1939–1943

Ksiądz dr Stefan Wyszyński podporządkował się nakazowi wyjazdu z Włocławka, jaki wydał ks. bp Michał Kozal. Przeżywał jednak dylematy moralne. On jeden z profesorskiego grona miał ratować życie, gdy wszyscy inni pozostają na Bożej placówce. Zaraz po jego wyjeździe Gestapo splądrowało opustoszałe mieszkanie. Został ocalony w ostatniej chwili. Znowu Opatrzność Boża ukazała swoją logikę działania: „Bo jak niebiosa górują nad ziemią, tak drogi moje nad waszymi drogami i myśli moje nad myślami waszymi” (Iz 55, 9).

Przyjechał do Wrociszewa. Ukrywał się u rodziny od listopada 1939 r. do lipca 1940. Przed wyznaczonym terminem ewentualnego powrotu przyjechał do niego kleryk z wiadomością, że aresztowano 44 osoby, w tym biskupa Kozala, wszystkich wykładowców i kleryków. Ksiądz Stefan wysłał jednak swoją siostrę do Włocławka. Prawda okazała się bezlitosna. Ponadto całą jego bibliotekę i nagromadzone do habilitacji materiały zniszczono. Mimo to nadal w ukryciu przygotowywał serię kazań opartych na encyklikach społecznych.

Nękany zagrożeniem od czasu do czasu ukrywał się u swej siostry Janiny, albo u znajomych księży. W lipcu 1940 r. przybyła do niego z listem od ks. W. Korniłowicza, siostra Joanna Lossow z Lasek. Dawny ojciec duchowny prosił go o opiekę nad grupą sióstr i niewidomych, przesiedlonych do Kozłówki pod Lubartowem. Pojechał. Nowe miejsce było specyficzne. Jedną część wielkiego pałacu Zamoyskich zajmował Wehrmacht. W drugiej były rodziny inteligenckie pozbawione własnego dobytku. W oficynie zaś siostry z niewidomymi.

Mimo zagrożeń, ksiądz S. Wyszyński z kenkartą na nazwisko „ks. Okoński” prowadził wreszcie swoje ukochane wykłady z zakresu nauki społecznej, organizował rekolekcje dla inteligencji i robotników. Jego zdrowie wymagało ciągłej troski. Od 2 września do 22 października 1941 r. przebywał na kuracji w Zakopanem. Zamieszkał u sióstr urszulanek.

Ks. S. Wyszyński został aresztowany w czasie lustracji mieszkańców domu sióstr. Cudem uniknął rozpoznania. Zwolniony został z zakopiańskiej siedziby Gestapo. Nic więc dziwnego, że następnego dnia wyjechał do sióstr zakonnych do Żułowa, pod Stary Zamość. Przebywał tam do czerwca 1942 r., opiekując się siostrami i niewidomymi. Uczył potajemnie młodzież i posługiwał okolicznej ludności. Z tego okresu pozostało wspomnienie, które rzuca światło na jego późniejszą, zdecydowaną walkę o życie każdego dziecka:

W czasie wojny znalazłem się przypadkiem we wsi, gdzie panował tyfus. Pojechałem tam z pasterską posługą. Znalazłem się w izbie, gdzie rodziła kobieta. Leżała bez prześcieradła, na zmielonej słomie, za poduszkę miała kapocinę. Nie było przy niej nikogo, tylko ja. Co za straszne przeżycie. Nie mogłem jej pomóc, bo nie umiałem. Zdołałem tylko zorganizować pomoc. Długo jeszcze potem nie opuszczała mnie myśl, jak ogromny procent Polaków przychodzi na świat w takiej, stokroć gorszej niż betlejemska, atmosferze. Za-pamiętałem to sobie dobrze i nigdy nie zapomnę.

Czy mieszkańcy Lubelszczyzny spodziewali się, że to ich przyszły biskup? W czerwcu 1942 r. ks. S. Wyszyński wyjechał do Lasek. Tam został kapelanem. Miał pseudonim „Siostra Cecylia”. Zastąpił w ten sposób poszukiwanego przez Gestapo księdza Zieję. Niedługo potem związał się przez tajne komplety z młodą warszawską inteligencją. Stale pojawiał się odtąd u sióstr zmartwychwstanek na Chłodnej, w „Kółku Pawłowym” na Kredytowej. U Pań Kuźniczanek na placu Mirowskim i u sióstr urszulanek na Wiślanej miał regularne dni skupienia i rekolekcje. Stawał się znany i ceniony wśród ludzi mieszkających w Warszawie. Znali go ziemianie, wychowawcy, prawnicy. Nie pominął ksiądz Stefan ukochanej młodzieży akademickiej i licealistów. Sam przecież uczył się w stolicy ogarniętej i wojną światową. Jakże różne były te dwie okupacje. W swojej kapłańskiej gorliwości nie zapominał o ludziach biednych.  Maryjo, upraszaj nam męstwo obrony każdego ludzkiego życia, umocnij matki i ojców w przyjmowaniu poczętych dzieci.